دایناسور ها و انواع آن

بسیاری از خزندگان در مقایسه با موجوداتی که امروزه به عنوان مهره‌داران طبقه‌بندی می‌شوند از ویژگی‌های ظاهری متفاوت و جالب توجهی برخوردار بوده‌اند، اگرچه در میان این گروه موجوداتی نیز وجود داشته‌اند که از ویژگی‌های بسیار متمایزی برخوردار بوده‌اند و امروزه هیچ موجودی مشابه آنها یافت نشده است. دایناسور ها ، نواع کاملا متفاوتی از گروه خزندگان هستند که از نظر ظاهری با خزندگان امروزی تفاوت دارند و از نظر علمی به عنوان سوسمارهای عظیم‌الجثه پذیرفته شده‌اند.

از آنجایی که این موجودات بسیار بزرگ از بسیاری جهات با موجودات امروزی متفاوت بودند، مورد توجه قرار گرفتند.

هیچ انسانی موفق به دیدن یک دایناسور واقعی نشده است . زیرا دایناسور ها ۶۵ میلیون سال قبل ، منقرض شده اند و فقط کشف بقایای برخی از فسیل ها توسط دانشمندان ، توانسته است که بشر را به وجود این موجودات شگفت انگیز متقاعد کند.

از حدود ۴۰۰ سال پیش تاکنون فسیل‌ها توانسته‌اند دانشمندان را در بدست آوردن اطلاعاتی از این موجودات ، یاری کنند.

دانلود PDF رایگان این مقاله

تاریخچه کشف فسیل دایناسورها

در سال ۱۶۶۷ میلادی بخش  بزرگی  از  استخوان  ران  یک دایناسور عظیم‌الجثه توسط دانشمندان مورد بررسی و  مطالعه قرار گرفت.

اگرچه آنها در آن زمان نمی‌دانستند این فسیل متعلق به دایناسورهاست، اما در نتیجه بررسی‌های انجام شده دریافتند این استخوان متعلق به نوعی خزنده بسیار بزرگ است .

اولین فسیل متعلق به دایناسورها در سال ۱۸۱۸ میلادی شناسایی شد.

این واژه که از دو کلمه دینوس‌ به معنی وحشتناک و سوروس به معنی مارمولک ساخته شده است، برای نخستین بار در سال ۱۸۴۲ توسط ریچارد سون، کالبدشناس انگلیسی به این گروه از موجودات که در آن زمان تنها ۳ نوع از آنها شناخته شده بودند، اطلاق شد.

به مرور ، فسیل شناسان اسامی مختلفی را برای دایناسور هایی که فسیل هایشان را کشف کرده بودند ، پیدا کردند .

حقایقی درباره دایناسورها

دوره زمین‌شناسی مزوزوئیک به عصر خزندگان معروف است، دایناسور ها در کنار دیگر خزندگان ابتدایی ، در این دوره زندگی می‌کردند.

دایناسورها به گروه موجودات خزنده متعلق بودند .

از طریق تخم‌گذاری تولید مثل می‌کرده‌اند.

هیچ‌یک از دایناسورها قادر به پرواز نبودند.

هیچ گروهی از این موجودات نیز ساکن آب‌ها و دریاها نبوده‌اند.

طول بزرگ‌ترین دایناسورها بیش از ۳۰ متر بوده است .

دایناسورهایی وجود داشته اند که جثه آنها به اندازه یک جوجه بوده است به عنوان کوچک‌ترین دایناسورها شناخته شده‌‌اند.

دایناسورها برخلاف خزندگان دیگر مانند مارمولک‌ها، دارای پاهایی بلند و کشیده بوده‌اند و به همین دلیل می‌توانسته‌اند به‌راحتی بدن خود را بالاتر از سطح زمین نگاه دارند. آنها به آسانی روی زمین حرکت می‌کردند و حتی گروهی از آنها قادر به دویدن بودند. اغلب دایناسورهای گیاهخوار دارای دندان‌هایی بودند که وظیفه جویدن و خرد کردن غذا به قطعات کوچک‌تر‌ را به عهده داشتند.

نحوه تغذیه دایناسور ها

با توجه به شواهدی که از روی فسیل ها بدست آمده است ، دایناسور های مختلف از نظر تغذیه یا یکدیگر متفاوت بوده اند.

۱-  دایناسور های گوشتخوار :

یکی از اولین انواع فسیل های کشف شده مربوط به دایناسورها،  مگالوسپور نامیده شد و نوعی دایناسور گوشتخوار بسیار بزرگ محسوب می شود.

در حال حاضر نمونه های بسیار دیگری از دایناسور های گوشتخوار وجود دارد.

۲-  دایناسور های گیاه خوار

ایگوانادون فسیل‌ دیگری از این موجودات محسوب می شود که بررسی دندان‌های آن نشان می‌داد گیاهخوار بوده‌است.نمونه های متعددی از فسیل مربوط به دایناسور های گیاهخوار در موزه های جهان وجود دارد.

دایناسور های معروف

اسپینوساروس

اسپینوساروس نزدیک به ۱۸ متر طول، ۶ متر ارتفاع و بیش از ۲۰ تن وزن داشته و کاملا بزرگ‌تر از تیرانوساروس و گیگاناتوساروس است. اولین فسیل از اسپینوساروس در سال ۱۹۱۰ میلادی در مصر کشف شد و به همین دلیل، گونه‌ی اصلی این دایناسور را Spinosaurus Aegyptiacus نامیدند.

اسپینوساروس به معنی «خزنده‌ی تیره پشت» است و این نام، به استخوان‌های مهره‌ی پشت کمرش اشاره دارد.

در سال ۲۰۱۴ میلادی، محققان دانشگاه شیکاگو اعلام کردند که اسپینوساروس اولین دایناسوری است که هم در آب و هم در خشکی می‌زیسته است.

اسپینوساروس گوشتخوار بوده است اما آرواره‌ی اسپینوساروس برخلاف تی-رکس و گیگاناتوساروس، قدرت زیادی نداشته و به همین دلیل، هرم غذایی این دایناسور را، ماهی‌های کوچک تشکیل می‌داده است.

گیگاناتوساروس

فسیل گیگاناتوساروس برای اولین بار در اواخر دهه‌ی ۸۰ میلادی کشف شد و یک دایناسور گوشتخوار محسوب می شود.

کامل‌ترین اسکلت این دایناسور (که حدود ۷۰ درصد از بدن‌اش را شامل می‌شود) در سال ۱۹۹۴ میلادی و در جنوب آرژانتین کشف شد.

گیگاناتوساروس نزدیک به ۱۴ متر طول و هفت متر ارتفاع داشت و وزنی معادل هشت تن داشت.دست‌های گیگاناتوساروس بزرگ‌ و دارای سه انگشت بود.

آرواره‌ی گیگاناتوساروس بیش‌تر مناسب بریدن بود و  قدرت آرواره‌ی این دایناسور، یک‌سوم آرواره‌ی تی-رکس تخمین زده شده است.

تیرانوسوروس

تیرانوسوروس از دایناسورهای گوشتخوار  است  .

گونهٔ مشهور آن تیرانوسور رکس (رکس در لاتین به معنی پادشاه می‌باشد)  تی رکس نامیده می شود .

تی رکس  یکی از بزرگترین درندگان زمین شناخته شده‌ است که حدود ۱۳ متر طول، ۵ متر ارتفاع و بیش از ۱۷ تا ۲۰ تن وزن داشته‌است اما برخی کارشناسان عقیده دارند این حیوان یک لاشه‌خوار بوده‌است.

 

تا کنون حدود ۳۰ قطعه فسیل از تی‌رکس پیدا شده است که اکثر آن‌ها کامل‌اند. یکی از نمونه‌های کامل آن در موزه ژوراسیک آستوریاس در اسپانیا نگهداری می‌شود.

دیپلودوکوس

در سال ۱۸۷۸ میلادی، فسیلی عظیم‌الجثه در ایالت کلرادو کشف شد.

این دایناسور که «دیپلودوکوس» (Diplodocus) نام گرفت، گردن و دمی بسیار بلند داشت و طول بدن‌اش به ۲۵ متر می‌رسید.

بسیاری از دانشمندان معتقدند که دیپلودوکوس، طویل‌ترین دایناسور جهان است.

دیپلودوکوس در اواخر دوره‌ی ژوراسیک (نزدیک به ۱۵۰ میلیون سال پیش) و در آمریکای شمالی می‌زیسته است. همانند اکثر دایناسورهای گردن‌دراز، این دایناسور هم گیاهخوار بود و از گیاهان تغذیه می‌کرد .

آرکئوپتریکس

دایناسوری گوشتخوار از دورهٔ ژوراسیک می‌باشد.

این دایناسور از آن جهت اهمیت دارد که گمان می رود نتیجه تکامل خزندگان اولیه به پرندگان باشد این دایناسور پرنده ،  حدود ۱۵۰ تا ۱۵۵ میلیون سال قبل در دوره ژوراسیک در مجمع‌الجزایری در دریای گرمسیری کم‌عمق در جنوب آلمان  می‌زیسته است.

 

اندازه آن‌ها حداکثر نیم متر بود و به دلیل وجود  بالهای وسیع ، توانایی پرواز داشتند.

عکس فوق ماکت بازسازی شده از این دایناسور گوشتخوار پرنده ، در دانشگاه آکسفورد می باشد.

ارکئوپتریکس‌ها آخرین دایناسورهای روی زمین بوده‌اند .

گفته می‌شوداین دایناسورها  در دوره‌های زمینی‌شناسی بعدی تغییر شکل داده و به پرندگان امروزی تبدیل شده‌اند.

چرا دایناسورها منقرض شدند؟

دایناسورها ۶۵ میلیون سال پیش منقرض شدند، اما هنوز علت واقعی آن مشخص نشده است.

سه نظریه در این رابطه بیشتر مورد توجه است :

۱-  برخی محققان ، سرمای شدید و عصر یخبندان را عامل اصلی انقراض دایناسورها می‌دانند

۲-  گروهی برخورد یک شهاب‌سنگ بزرگ به زمین را علت از بین رفتن دایناسور ها می دانند.

۳-  عده‌ای معتقدند خشکسالی  در نابودی این موجودات موثر بوده است.

امروزه دانشمندان به اطلاعات بسیار زیادی درباره دوره زمین‌شناسی کرتاسه که همزمان با انقراض خزندگان اولیه و دایناسورها بوده است، دست یافته‌اند. این دوره حدود  65 میلیون سال پیش با مرگ ناگهانی دایناسورهای عظیم‌الجثه به پایان رسیده است،

گروهی از محققان بر این باورند که دایناسورها در نتیجه شیوع بیماری‌ها و همچنین وقوع حوادث طبیعی به صورت تدریجی از بین رفته‌اند .

برخی از فسیل‌شناسان می‌گویند اصابت شهاب‌سنگ‌های متعدد به زمین، آتشفشان‌های پرقدرت و عظیم شبه‌ قاره هند و همچنین تغییرات شدید آب و هوایی در پایان دوره کرتاسه، مجموعه عواملی هستند که هریک به نوبه خود نقش مهمی در نابودی دایناسورها داشته‌اند.

بیش از ۶۵ میلیون سال پیش و در اواخر دوره کرتاسه، شهاب‌سنگ‌ بسیار بزرگی به زمین اصابت کرد که در اثر آن حفره عظیمی تا عمق یک‌کیلومتری از سطح زمین ایجاد شد.پیش از این تصور می‌شد این شهاب‌سنگ عامل اصلی انقراض دایناسورها و دیگر خزندگان اولیه بوده است، اما مطالعات و تحقیقات جدید دانشمندان حاکی از آن است که این شهاب‌سنگ به‌تنهایی نمی‌تواند عامل انقراض دایناسورها در کره زمین باشد، چرا که برخورد این شهاب‌سنگ به زمین ، احتمالا ۳۰۰ هزار سال پیش از نابودی کامل دایناسور ها  است.

احتمالا تمام موارد فوق در از بین رفتن و انقراض دایناسور ها نقش داشته اند.

مشخصات کلی دایناسور ها

با توجه به همه موارد ذکر شده می توانیم اطلاعات خود درباره دایناسور ها را به صورت زیر خلاصه نمائیم.

•  از ۲۳۰ میلیون سال پیش ساکن کره زمین بوده‌اند.
• ۶۵ میلیون سال قبل منقرض شدند.
• در دوره زمین شناسی مزوزوئیک زیست می کرده اند.
• عصر ژوراسیک را عصر دایناسور ها می نامند.
• در گروه خزندگان قرار می گیرند.
• بر خلاف خزندگان امروزی ، اکثر آنها دارای پا های بلند بوده و می توانستند بر روی زمین راه بروند.
• خونسرد بودند. اما شواهدی وجود دارد که نشان می دهد برخی از آنها خونگرم بوده اند.
• تخم گزار بودند.
• برخی از انواع آن گوشتخوار و برخی گیاه خوار بوده اند.
• هیچ‌یک از دایناسورها قادر به پرواز نبوده اند.
• هیچ گروهی از این موجودات نیز آبزی نبوده اند.
• نظری هایی مبنی بر تکامل دایناسور های کوچک و تبدیل آنها به پرندگان وجود دارد.

دانلود PDF این مقاله

****    ****   ****

تیم تولید محتوای سایت توت مدیا امیدوار است این مقاله مورد استفاده شما قرار گرفته باشد.

جهت دسترسی به سایر مقالات درسی کلیک نمائید