شتر و انواع آن

خانواده شتر یکی از کوچکترین خانواده‌ها در میان جانوران می‌باشد.

به جز شتر یک‌کوهانه و دو‌‌کوهانه چهار نوع دیگر از این خانواده وجود دارد که در رشته کوه آند در آمریکای جنوبی زندگی می‌کنند. آنها کوچکتر از اقوام خود در آسیا و آفریقا و همگی بدون کوهان می‌باشند.به طور کلی خانواده شتر ها را در  ۴  گروه قرار می دهیم.

۱- یک کوهانه

۲-  دو کوهانه

۳-  تولا

۴-  بدون کوهان ( لاما )

شتر یک‌کوهانه ( Dromedary Camel )

شتر یک‌کوهانه پوست کوتاه با حالت پشمی و پاهایی بطور کلی بلندتر از شتر دوکوهانه دارد.

پاهای جلو بلندتر از پاهای عقب بوده و بدنش با مقایسه با قد بسیار کوتاه است.

شتر دوکوهانه ( Bactrian Camel )

شتر دوکوهانه دارای پوست بلند و بهم فشرده ، بویژه در قسمت جلوی بدن و گلو می‌باشد.

پاهای پشت او بلندتر از پاهای جلو است و بدنش در مقایسه با قد نسبتا کشیده است.

تولا ( F1 camel )

ساختار ژنتیکی شترهای تک کوهان و دو کوهان  بسیار به هم نزدیک است .

از جفت گیری این دو نوع ،  نوع دیگری از شتر را بوجود ‌آورده اند و  تولا نام دارد.

شباهت زیادی به شتر یک‌کوهانه با موهای بلند دارد که در بعضی از انواع آنها حجم کوهان بزرگ و در بعضی دیگر کوچک است.

برعکس ، قاطر که از جفت گیری اسب و الاغ بوجود می‌آید و نازاست ، این نوع از شترها اغلب قادر به تولید مثل می باشند ضمنا ، آنها قویتر و بزرگتر از والدین خود می‌باشند و قادر به حمل بار بیشتری هستند.

لاما (  Lama )

زیستگاه آن کوه های آند در  آمریکای جنوبی می باشد.

ارتفاع بدن این حیوان تا شانه هایش بین ۱۱۰ تا ۱۳۰ سانتیمتر است وزن آن به۱۲۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم میرسد.

لاما برخلاف سایر شترها فاقد کوهان است و مانند اکثر حیوانات خانگی پوست آنها دارای ترکیب رنگهای متفاوتی چون سفید، قهوه ای ، سیاه میباشد. فرم پاها و لبهای این حیوان بمانند شتر است.

لاما ها حیوانات بسیار صرفه جوی هستند و زنجیره غذایی آنان تشکیل شده از علفها ، گلها ، شکوفه ها ، قارچها و گل سنگها میباشد.

مکانیسم های دفاعی شترها در برابر کم آبی

برای هر جانور خطرناک است که کم آبی به حدی برسد که خون نیز به تدریج غلیظ گردد .

این به معنی آن است که همه چیز به صورت کند در بدن گردش می‌کند که نتیجه آن سرد شدن اعضای بدن و مرگ جانور به دنبال گرمازدگی خواهد بود

شترها مکانیزم های پیشرفته و متعددی را برای مقابله با بی آبی مورد استفاده قرار می دهتد و ساختارهای  ویژه ای برای جبران کمبد آب در بدن ، دارا می باشند. که از جمله آنها می توانیم به مکانیسم های زیر اشاره کنیم.

۱-  استفاده مجدد از آب موجود در بدن
۲-  تغییرات شیمیایی در خون
۳-  تب اختیاری
۴-  نوع و پوشش اعضای بدن

استفاده مجدد از آب موجود در بدن

در شرایط بی آبی ُ کلیه‌ها شروع به تغلیظ ادرار در حد ممکن نموده و روده‌ها مقدار زیادی از آب غذای موجود را جذب می‌کنند و به این ترتیب آب موحود در بدن خود را مجددا تصفیه کرده و مورد استفاده قرار می دهند.

چنانچه وضعیت در جهت بهتر شدن تغییر پیدا نکند، تغییرات مشخص در خون جانور به وقوع می‌پیوندد.

تغییرات شیمیایی در خون

مکانیزم دفاعی بعدی برای مقابله با بی آبی ُ ایجاد تغییرات در خون جانور می باشد.

در چنین وضعیتی مقدار آلبومین خون ، همزمان با گرم شدن هوا افزایش می‌یابد. آلبومین پروتئینی است که خاصیت جذب آب را دارد.

این پروتئین باعث می شود خون جانور آخرین بخشی باشد که آب خود را از دست خواهد داد.

توانایی شتر در ثابت نگه داشتن مقدار آب در خون به نحوی تکامل یافته که می‌تواند ۳۰ درصد از وزن خود را در زمان از دست دادن آب کم کند، که چیزی معادل ۲۰۰ – ۱۵۰ لیتر آب می‌باشد.

تب اختیاری

با وجود اینکه شتر ها پستاندارند ، می‌توانند دمای بدن خود را بین ۳۴ تا ۴۲ درجه سانتیگراد ، متغییر نگه دارند.

این خاصیت عملی اضافی برای اندوختن آب در بدن جانور می‌باشد. زمانی که دمای محیط بالا می‌رود، دمای بدن نیز به دنبال آن تغییر می‌یابد. این تب اختیاری به معنی آن است که جانور نیازی به خنک شدن و تبخیر آب پرارزش بدنش به صورت تعریق و یا مشابه آن را ندارد.

نوع و پوشش اعضای بدن

• پشم شتر :

نازک و نرم است که هم عایق گرمایی و هم خنک‌کننده می‌باشد. ضمن آنکه نور خورشید نمی‌تواند به داخل آن نفوذ کند، ولی گرمای بدن به راحتی از آن خارج می‌گردد.

• کلیه‌ها :

موثرترین اندام می‌باشند که مقدار زیادی آب را جذب و دوباره به بدن باز می‌گردانند.

به همین دلیل است که ادرار جانور بسیار غلیظ است. بعبارت دیگر می‌توان گفت که شتر بدون هیچ مسئله‌ای توانا به نوشیدن آب و خوردن گیاهان شور صحرایی می‌باشد.

• دمای بدن:

شتر تشنه پیش از شروع به عرق کردن ، می‌تواند به ۴۲ درجه سانتیگراد برسد.

• کوهان :

عمل اندوختن انرژی را به عهده دارد.

با تجزیه شیمیایی چربی در کوهان ، مقداری انرژی آزاد می‌گردد. در ضمن چربی موجود همچون عایق گرمایی در برابر خورشید عمل می‌کند.

• روده :

با یاخته‌های ویژه‌ای نسبت به جذب بخش بزرگی آب موجود در غذای جانور کمک می‌کند و همین عمل باعث می‌گردد که پیخال حیوان کاملا خشک خارج ‌گردد.

• ادرار:

ادارار در مثانه وظیفه خنک کردن را نیز بر عهده دارد. همزمان با تخلیه مثانه ، جانور دم خود را به شدت تکان می‌دهد و با این عمل ادرار را روی پای عقب خود پخش می‌کند. تبخیر ادرار در روی بدن باعث خنک شدن می‌گردد.

• معده :

معده این جانور ، بسیار بزرگ است. هر شتر می‌تواند ۲۰۰ لیتر آب را در ۱۵ دقیقه بنوشد. در هر سه شکمبه جانور صدها لایه از یاخته وجود دارد که در آنجا آب اضافی و مواد غذایی اندوخته می شوند.

• رگهای خونی زیر پوستی:

در قسمت گلو ، پاها و پهلوها جریان دارند، به‌نحوی که بیشترین گرما را ایجاد می‌کنند.

گویچه‌های سرخ می‌توانند اکسیژن را به بخشهای گوناگون بدن حمل ‌کنند، حتی اگر آب خود را از دست داده باشند و به ۲۰۰/۱ حجم واقعی خود رسیده باشند.

• گوشها:

کوچک و پر شده از موهای بلند و نزدیک به ‌هم هستند که درون آن را در برابر شنهای معلق محافظت می‌کنند.

• پره‌های بینی :

می‌توانند بسته شوند، به نحوی که مانع ورود شن به درون آن شوند.

پره‌های مترشحه در سوراخ بینی ، سطح بزرگی را اشغال می‌کنند. آنها بخار آب موجود در اطراف جانور را به درون بینی می‌کشند.

• چشمها:

بوسیله مژه‌های بلند و فشرده محافظت می‌شوند. ضمن آنکه مانع ورود شن نیز می‌گردند.

• دهان :

با پوست ضخیمی ‌پوشیده شده است که باعث محافظت آن در زمان خوردن خارهای خشک بیابان می‌گردد.

• زانو ، آرنج و جناغ سینه:

دارای پوششی از پوست مرده می‌باشد.

این پوشش، جانور را در برابر آسیبهای احتمالی حفظ کرده و در زمان نشستن بر روی زمین همچون عایق گرمایی برای او عمل می‌کنند.

• کف پای:

به نسبت بسیار ، پهن و در بخش بیرونی از لایه شاخی ضخیم پوشیده شده است که مانع فرو رفتن او در شن می‌گردد.

ضمن اینکه پای جانور را در برابر گرما و سنگهای تیز محافظت می‌کند.

دانلود رایگان PDF این مقاله

****    ****   ****

تیم تولید محتوای سایت توت مدیا امیدوار است این مقاله مورد استفاده شما قرار گرفته باشد.

جهت دسترسی به سایر مقالات درسی کلیک نمائید