مارها چگونه جانورانی هستند

مارها در رده جانوری در سلسله جانوران، زیرسلسله پریاختگان، شاخه chordata زیرشاخه مهره‌داران، رده خزندگان، زیررده Lepidosauria  راسته Squamata زیرراسته Ophidian سرپنتا  قرار دارند.

مار ها دارای بدنی کشیده و پر از پولک هستند.

 دست و پا، پلک چشم، مثانه، گوش بیرونی و میانی (به استثنای استخوان رکابی ) ، پرده صماخ، حفره صماخ و مجرای استاش ندارند.

 فقط چندگونه از مارها هستند که دارای لگن خاصره و همچنین شش چپ اند.

مار ها در تمام نقاط جهان به جز زلاندنو و قطبین دیده شده‌اند

به طور تقریبی از ۳۰۰۰ نوع مار پراکنده در جهان تنها ۳۵۰ نوع آن سمی‌اند

از این تعداد فقط بین ۱۵۰ تا ۱۸۰ نوع را می توان سمی خطرناک تلقی کرد.

پوشش بدن مارها

پوست بدن مارها مانند سایر خزندگان نقشی در تنفس ندارد لذا فاقد منافذ تنفسی و غده های ترشح کننده است.

پوست مار ها مانند پوست دیگر خزندگان با وجود خشکی ظاهری می تواند برحسب نیاز مقدار زیادی آب بدن را از دست بدهد و یا درصورت لزوم به صورت مانعی برای از دست دادن آب عمل کند، به همین علت است که مارهایی که در صحرا به سر می برند می توانند بی آبی را تحمل کنند و آب بدنشان را از شکار خود تامین کنند. انواعی از آنها نیز که در مناطق مرطوب به سر می برند تعادل مایع درونی بدن را با از دست دادن آب زائد از راه پوست تامین و تنظیم می کنند. علاوه بر پوست، کلیه ها، کوآک و نیز غده های نمکی در مارهای دریایی از جمله عواملی هستند که در تنظیم مقدار آب و الکترولیت های بدن دخالت دارند.

 پوشش بدن مارها از دو بخش اپیدرم و درم تشکیل شده است.

اندام ها و دستگاه های بدن مار

جمجمه مار ها دارای یک سطح بالایی، یک سطح پایین و دو سطح جانبی است.

اگرچه اساس ساختار این سطوح در همه مارها یکسان است با این حال در شکل برخی استخوان های سر در مارها غیر سمی و انواع گروه های سمی این جانوران تغییراتی دیده می شود.

در اغلب مار های تکامل یافته آثاری از استخوان لگن، کمربند شانه‌ای، جناغ سینه و دنده های ناحیه شکم دیده نمی شود ولی در انواع ابتدایی‌تر آثار استخوان از لگن خاصره وجود دارد.

 اندام بویایی مار ها 

 روزنه های خارجی بینی دو عدد است و در طرفین پوزه قرار دارند.

در مارهای آبی این روزنه ها در سطح زیرین سر دیده می شود. بخش لوله‌ای به نام دهلیز که در دنبال روزنه خارجی بینی قرار گرفته است به حفره اصلی بینی منتهی می شود. پوشش این بخش از جنس اپی­تلیوم است.

شنوایی مارها

در مقایسه با پستانداران عالی و فاقد گوش خارجی هستند .

لاله گوش، مجرای شنوایی، شکاف یا مجرای بازو یا زیرپوستی در آنها وجود ندارد ولی گوش میانی و درونی با تفاوت هایی نسبت به سایر مهره داران در آنها دیده می شود.

مارها دارای شش هستند و اکسیژن هوا استفاده می کنند.

در مارهای دریایی نیز وضع به همین منوال است. بیشتر مارها تنها دارای یک شش راست فعال هستند ولی برخی از مارها تیره بوآئیده ها دو شش دارند.

در مارهای تک شش، شش چپ و سرخرگ ششی از بین رفته است.

حس بینایی

مار ها از حس بینایی برخوردارند.

 مار فاقد پلک سوم است ولی چشم آن را پوششی صاف و شفاف به شکل شیشه عینک پوشانده است.

کره چشم در مارها تقریبا کروی است و به وسیله شش ماهیچه به گردش درمی آیند.

تغذیه مار ها

به طور کلی از جانوران خونسرد مثل دیگر خزندگان از جمله مارها و یا دوزیستان تغذیه می کنند.

برخی از مار ها نظیر مار بوا از حیوانات خونگرم و بزرگ تر نیز تغذیه می کنند.

 کلا شرایط محیط زیست جانور در نوع تغذیه‌ آن دخالت دارد.

طبیعی است که ناتریکس ها (مارهای آبی) از ماهی ها و قورباغه و مارهای حفار از کرم، مورچه و حشرات و لارو آنها تغذیه می کنند. عموما نوع تغذیه بستگی به آن دارد که مار قادر به صید و بلع چه جانوری باشد.

جالب است بدانید که مارها جزو باهوش ترین شکار چیان در بین موجودات هستند.

رفتار مارها

در مارها رفتارهای فردی بسیاری دیده می شود.

رفتارهایی مثل انگیزه های گرسنگی، جفت طلبی، جفت‌گیری، دفاع و تهاجم، مسکن‌گزینی، تغییر مکان و نیز ساعت زیست شناختی را می توان نام برد.. مارها به هنگام گرسنگی در طلب طعمه به حرکت درمی‌آیند و به محض شناسایی طعمه بی حرکت بر جای می مانند. تشخیص طعمه به وسیله زبان انجام می شود. پس از ردیابی و در موقعیت مناسب به شکار خود حمله‌ور می شوند که به ندرت این عمل به خطا می رود.

در فصل جفت‌گیری اغلب دو مار نر از یک گونه بر سر مار ماده با یکدیگر به نبرد می پردازند.

به درستی مشخص نیست که این رفتار به خاطر حفظ برتری مار صورت می گیرد یا برای جلب نظر جنس مخالف است. مارها از ترشحات بودار پوست خود برای جلب جنس مخالف استفاده می کنند.

اغلب مارها به هنگام احساس خطر یا تحریک واکنش های دفاعی و تهاجمی دارند.

واکنش های هشداری مارها در مقابل عامل تحریک کننده با ایجاد صدا بر اثر مالش پولک ها به یکدیگر و یا به حرکت درآوردن سریع زائده غضروفی دم و یا تغییر شکل ظاهری و یا حمله و گریز مشاهده می شود.

مکان مناسب زندگی مار ها

مارها دارای قدرت تشخیص مکان مناسب برای زندگی هستند. آنها از محل سکونت خود چندان دور نمی شوند، ولی مسائلی مانند شهرسازی، ایجاد کارخانه ها و صدها مورد دیگر باعث شده که این موجودات را پراکنده کند و محل سکونت خود را به دفعات ترک کنند.

مارها مسکن گزینی دارند و تغییر مکان اجباری موجب اختلال در پوست اندازی، تولیدمثل و تغذیه آنها می شود.

مارها دارای ساعت زیست شناختی هستند. دوره‌ای بودن فعالیت های تولیدمثل، خواب زمستانی و خروج آنها از پناهگاه ها در غروب و با طلوع آفتاب تحت تاثیر ساعت زیست شناختی است.

دانلود رایگان PDF این مقاله

*    *     *    *

تیم تولید محتوای سایت توت مدیا امیدوار است این مقاله مورد استفاده شما قرار گرفته باشد.

جهت دسترسی به سایر مقالات درسی کلیک نمائید